Chương 2: Nắng hạn gặp mưa rào
*
Khổng Đa Lê từ bệnh viện đi ra liền quét ngay một chiếc xe đạp công cộng, quay về trường sớm để trực buổi tự học tối.
Cô hiện tại theo khối lớp 9, còn hơn một tháng nữa là thi tốt nghiệp Trung học Cơ sở rồi.
Từ sau khi theo khối lớp 9 và được bổ nhiệm làm giáo viên chủ nhiệm, áp lực nghề nghiệp của cô đã bị đẩy lên đến đỉnh điểm.
Thực ra từ sau khi vào lớp 8, cô đã ngày càng cảm thấy sự chật vật trong giảng dạy và sự mỏng yếu trong vốn kiến thức tích lũy, bởi vì những phần mỏng yếu này sẽ từng chút một bộc lộ ra khi độc lập thiết kế bài giảng, chủ trì tiết học công khai, cũng như trong bảng xếp hạng khối của môn học mình dạy.
Môn Ngữ văn cô dạy xếp thứ hai từ dưới lên toàn khối trong kỳ thi cuối học kỳ I lớp 8, toàn khối tổng cộng có mười lăm lớp, sau khi có bảng xếp hạng phó hiệu trưởng đã lần lượt tìm họ nói chuyện, ngay rạng sáng bốn giờ ngày sau buổi nói chuyện cô đã giật mình tỉnh giấc, không phải tự nhiên tỉnh hay bị báo thức đánh thức, mà là bị một cơn đau sinh lý mang tính phát tán xuất phát từ bụng dưới từ từ làm cho tỉnh lại. Cảm giác đau đớn không hề dữ dội, thậm chí là yếu ớt, nếu như là ban ngày tuyệt đối có thể dễ dàng bỏ qua, nhưng đây là lúc bốn giờ rạng sáng, các cơ quan trong cơ thể con người vốn dĩ nên ở vào giai đoạn phục hồi thư thái nhất.
Cô tìm ra nguyên do nhà trường không hài lòng về mình xuất phát từ việc cô đã có năm năm thâm niên giảng dạy.
Đại học cô học sư phạm ở Lan Châu, sau khi tốt nghiệp đại học trước hết đã giảng dạy ở Lan Châu năm năm, một năm sau khi từ Lan Châu trở về thì vào làm việc tại trường trung học cơ sở trực thuộc quận này. Cô dạy Ngữ văn ở trường trung học này được ba học kỳ, trình độ giảng dạy và thành tích môn học thể hiện ra trong bảng xếp hạng toàn khối không mấy khả quan.
Sau khi phó hiệu trưởng nói chuyện với cô, sau khi cô liên tiếp ba đêm liền bị cơn đau sinh lý phát tán ở bụng dưới làm cho thức giấc, hành động mang tính bản năng tương ứng xuất hiện ở cô là nỗ lực hơn người khác.
Trong suốt kỳ nghỉ đông lớp 8, hầu như mỗi ngày cô đều ở trong phòng nghiên cứu kỹ giáo trình học kỳ mới, nghe bài giảng trực tuyến, viết ghi chú nghe giảng đánh giá tiết học, kết hợp tư duy giảng dạy của giáo viên giỏi để tối ưu hóa tư duy giảng dạy của bản thân, chuẩn bị đầy đủ điểm kiến thức của từng tiết học, sau đó tự mình ghi hình lại tiết học đó, ghi hình xong lại liên tục xem lại phân tích tỉ mỉ, tập trung xem có giảng đến điểm trọng tâm và điểm khó hay không, nội dung bài giảng có nhàm chán không, nếu mình là học sinh thì liệu có đủ kiên nhẫn nghe hết và hấp thụ hiệu quả hay không? Cũng như liệu có tồn tại không gian mở rộng hay không và soi kỹ ngữ khí cùng nhịp điệu khi giảng bài.
Ngữ điệu khi giảng bài, sự kiểm soát nhịp điệu và trạng thái giảng dạy thể hiện ra luôn là điều cô không hài lòng. Cô từng chủ trì tiết học công khai, từng phân tích video giảng bài của chính mình, trạng thái cảm xúc không đủ tự nhiên thong dong, cả người thể hiện ra ít nhiều có chút căng thẳng.
Đồng nghiệp của cô phản hồi rằng tư duy giáo án của cô vẫn khá rõ ràng: năng lực chải chuốt mạch cấu trúc, năng lực khái quát nội dung bài viết, năng lực trích xuất thông tin then chốt, năng lực thưởng thức từ hay câu đẹp, năng lực phân biệt hình tượng nhân vật, năng lực quy nạp chủ đề đều giảng tới nơi tới chốn rồi…
Tư duy giảng dạy không sai, nền tảng lý luận giảng dạy nắm bắt cũng coi như vững vàng.
Nhưng Khổng Đa Lê rất thất vọng, thế sao thành tích của học sinh lại không thấy nâng cao hiệu quả?
Từ sau khi bị phó hiệu trưởng nói chuyện, từ học kỳ II lớp 8 cho tới học kỳ II lớp 9 hiện tại, tổng cộng dùng thời gian chưa đầy ba học kỳ, Khổng Đa Lê đã kéo môn Ngữ văn của hai lớp cô dạy từ xếp hạng thứ hai thứ ba từ dưới lên toàn khối, vọt lên thứ sáu và thứ chín. Toàn khối tổng cộng có mười lăm lớp. Hai lớp chọn, ba lớp thực nghiệm, mười lớp đại trà.
Trong ba học kỳ này, mỗi Chủ nhật hằng tuần lúc rạng sáng 5 giờ Khổng Đa Lê đã thức dậy rồi.
Dậy rửa mặt qua rồi soạn bài, từ rạng sáng 5 giờ đến 10 giờ sáng, bỏ ra năm tiếng đồng hồ để thiết kế sơ bộ bài giảng Ngữ văn của tuần này.
Khoảng thời gian này là khoảng thời gian nguyên khối mà cô có thể chủ động kiểm soát, hoàn toàn thuộc về sự “cần cù bù thông minh” của cô.
Từ thứ Hai đến thứ Sáu ở trường không có khoảng thời gian nguyên khối để chuẩn bị bài đầy đủ, đều là những khoảng thời gian vụn vặt mười phút, hai mươi phút và bốn mươi phút, thời gian liên tục từ hai tiếng trở lên hầu như không tồn tại. Khoảng thời gian vụn vặt này cô dùng để chấm bài tập, viết giáo án, thiết kế tiết học công khai, hoàn thành kế hoạch công việc của tổ bộ môn tuần này, nhân tiện hoàn thiện một chút việc soạn giáo án lần hai. Nếu như trực buổi tự học tối, phải phụ đạo một – một cho học sinh cá biệt và chú ý đến trạng thái sức khỏe tâm lý của các em;nếu không trực buổi tự học tối, về nhà tắm rửa xong trước khi ngủ sẽ bổ sung thêm diện kiến thức lịch sử, chính trị và tâm lý học, bởi vì khi giảng kiến thức trên lớp sẽ mở rộng đến những điều này.
Xếp thời gian soạn bài vào Chủ nhật là vì sáng thứ Bảy trường học thường xuyên cần làm thêm giờ, cộng thêm việc cô làm chủ nhiệm lớp ở học kỳ II lớp 9 có nhiều việc vặt… Đây là sự khẳng định của nhà trường đối với trình độ giảng dạy của cô. Tại hội nghị tuyên dương sau kỳ thi cuối học kỳ I lớp 9, phó hiệu trưởng đã đặc biệt điểm danh khen ngợi và trao cho cô giải Giáo viên tiến bộ.
Rất không dễ dàng. Cô là cử nhân đại học hạng hai, một hai năm trở lại đây các giáo viên mới lần lượt vào trường không phải là cử nhân đại học thuộc các trường 211 trở lên thì cũng là thạc sĩ. Mỗi khi có một giáo viên mới vào làm, đều sẽ dấy lên cuộc thảo luận mở rộng của các giáo viên cũ đằng sau lưng, ví như: Cử nhân trường 985 này… Sao cô ấy không đi trường trung học trực thuộc thành phố nhỉ? Ơ sao cô ấy lại không chọn thi công chức? Nếu là con nhà tôi thì tôi khuyên thẳng nó đi thi công chức rồi.
Một giáo viên cũ khác tiếp lời: Còn trực thuộc thành phố cái gì, một cọc một lỗ một năm tính hết cầm tay ngót nghét 20 vạn, không cầm cái bằng thạc sĩ 985 thì làm gì đủ tư cách.
Mỗi lần ở văn phòng nghe thấy những cuộc đối thoại như vậy, lại kết hợp với một số tư trào thời đại và hơi thở xã hội, cô đều cảm nhận được bản thân trở nên đặc biệt trầm lặng. Cơ thể giống như bị một loại sinh vật không rõ nào đó xâm nhập, xâm nhập vào từng lỗ chân lông đang ngọ nguậy sinh sôi bên trong.
Điều này hoàn toàn khác biệt với hơi thở xã hội mà cô từng trải qua thời còn đi học. Thời cô đi học phải gọi là như cá gặp nước, điều kiện cô kết bạn với người ta là lấy lòng chân thành đổi lấy lòng chân thành. Bây giờ bộ chiêu thức này hoàn toàn mất hiệu lực, thậm chí lòng chân thành của bạn đối với người khác lại là một loại gánh nặng. Dạo trước cô xem một chuyên gia tâm lý nói phương thức kết bạn “lấy lòng chân thành đổi lấy lòng chân thành” quá mức công lợi, lúc đó cô nghe xong tư tưởng liền rất hỗn loạn, thế thì phải lấy tiêu chuẩn gì để kết bạn chứ? Cũng như hiện tại cô rất khó giữ lập trường kiên định rõ ràng đối với một sự việc và quan điểm nào đó, cô phần nhiều là do dự và lắc lư, thỉnh thoảng cũng nảy sinh một cảm giác không hợp thời thế: Càng sống càng biết thu mình lại.
Nhiều khi ngay cả bản thân cô cũng không nói rõ được. Cô không đưa ra được một ví dụ cụ thể nào để giải thích thêm, cô chỉ có thể nói ra một thứ thuộc về cảm nhận chủ quan: Là một loại hơi thở xã hội và hơi thở chốn công sở nào đó khiến cô không thoải mái.
Nhưng sự không thoải mái này lại có thể bị hòa tan, thậm chí có thể được giải mã như một sự tiến hóa tất yếu. Lấy ví dụ như cơn sốt thi công chức thi biên chế hiện nay, hầu như mỗi một sinh viên tốt nghiệp đều đang vùi đầu thi công chức thi biên chế, nhưng cơ thể ở thế giới thực 3D thi công chức, linh hồn lại đào tẩu tới thế giới ảo 2D gào thét, cơ thể và linh hồn khiêu khích lẫn nhau, nhưng lại có thể sống chung hòa bình.
Chuyện này cô cũng thường làm.
Trong kỳ nghỉ đông lớp 8 khi cô vùi đầu khổ đọc nâng cao trình độ giảng dạy, cô đã không ít lần vừa học vừa khóc, cho đến tận bây giờ cô cũng sẽ vì sốt ruột vì bản thân quá ngu dốt mà khóc. Sự sốt ruột này thậm chí còn kích hoạt một loại hoảng sợ, hoảng sợ bản thân cuối cùng sẽ trở thành một người bình thường với tư chất tầm thường.
Từng trải qua loại hoảng sợ này, lại nỗ lực đấu tranh với loại hoảng sợ này, cuối cùng loại hoảng sợ này vẫn để lại cho cô một di chứng kéo dài dư âm: cô chưa từng nhắc tới với bất kỳ đồng nghiệp nào về chuyện cô dậy sớm soạn bài lúc 5 giờ rạng sáng Chủ nhật.
Các đồng nghiệp trong tổ bộ môn của cô rất kinh ngạc rốt cuộc môn Ngữ văn của cô làm thế nào mà nâng cao hiệu quả được như vậy? Cô chỉ trong một buổi họp giao lưu tổ bộ môn thử nói các đồng nghiệp có thể trực tiếp ghi hình video buổi dạy của chính mình, sau đó giống như phân tích từng khung hình điện ảnh mà soi kỹ chi tiết, đây có lẽ là một cách làm. Khi cô nói xong người trong tổ đều chấn động, cách này cũng quá vụng về quá thấp hiệu quả lại tốn thời gian rồi! Khi đó mặt cô hơi đỏ lên, cũng không nói thêm gì nữa.
Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Cơ sở đã bước vào đếm ngược rồi.
Khổng Đa Lê đem lượng lớn tâm trí và thời gian tập trung dùng lên người học sinh.
Chủ nhật tuần này cô dẫn theo bảy học sinh có hoàn cảnh gia đình tương đối phức tạp, thu nhập kinh tế gia đình không ổn định ở hai lớp ra ngoài chơi trò giải mã phòng kín. Cô đã đính ước với bảy học sinh này, chỉ cần thi đỗ Trung học Phổ thông công lập thì sẽ dẫn các em đi chơi giải mã phòng kín và mời ăn đồ ăn Hàn Quốc.
Chỉ dẫn bảy học sinh này, là vì chỉ có bảy em này không đi học thêm bên ngoài và thành tích của các em chỉ cần cố gắng thêm chút nữa, xác suất lớn là có thể thi đỗ Trung học Phổ thông công lập.
Cô dựa vào kinh nghiệm giảng dạy tích lũy trước đây, chia đối tượng học sinh mình đang dạy hiện tại thành ba nhóm lớn: Nhóm thứ nhất là nhóm có động lực nội tại và lòng hiếu thắng đủ mạnh, nhóm này không cần bận tâm nhiều, bận tâm nhiều ngược lại còn chuốc lấy sự phiền phức từ các em; nhóm thứ hai là nhóm thành tích cũng khá, gia cảnh cũng ổn, lại có một xíu xiu ý tưởng, nhưng ý tưởng không nhiều, không có mục tiêu và quy hoạch học tập mạnh mẽ, cũng không tồn tại tính tự giác cùng lòng hiếu thắng, cứ… thế nào cũng được, xếp hạng trong khối thì lên không lên được mà xuống cũng không xuống xong, bực mình ở chỗ cảm giác về bản thân của các em lại khá là tốt… Nhóm người này thông thường không mấy khi vì kiến thức trên lớp không đủ mà tìm Khổng Đa Lê (các em cho rằng mình đều nắm vững rồi, ra trường thi mới biết tay nhau) các em chỉ cần tới tìm Khổng Đa Lê, phần nhiều là áp người vào bục giảng buôn chuyện phiếm, cái miệng nhỏ tào lao cái gì cũng nói, chỉ riêng không nói chuyện học hành; nhóm thứ ba chính là nhóm nghiêm trọng thiếu hụt sự quan tâm từ nội bộ gia đình. Nhóm này lại phải chia nhỏ thành hai tốp, một tốp là đã gia đình không cho thì tôi cũng không cần, cắm đầu học hành, trong lòng mang theo sự bất mãn mãnh liệt thậm chí là oán hận đối với gia đình, các em trút sự bất mãn này lên việc học, muốn mau chóng tự cường tự lập; một tốp khác là gia đình không trao nổi sự quan tâm, nhưng về mặt cảm xúc lại khao khát và cần thiết mãnh liệt, các em chỉ có thể thu nhận từ bạn học và trên người thầy cô. Tốp người này liền đi chệch hướng rồi, bạn bảo với các em mục đích tới trường là hấp thụ kiến thức chứ không phải tới kết bạn tranh thủ sự chú ý… không có tác dụng. Khổng Đa Lê đã thử nhiều cách thức phương pháp, cách duy nhất có hiệu quả chính là trước tiên trao cho các em sự chú ý mà các em cần, sau đó mới đề cập tới những việc khác.
Hai nhóm lớn học sinh phía trước là không cần giáo viên chú ý quá nhiều, nhưng tốp nhỏ cuối cùng này lại cần giáo viên trao đổi tương tác ở khía cạnh cảm xúc. Ví như trên lớp nhìn về phía các em nhiều hơn, khuyến khích các em trả lời câu hỏi nhiều hơn, sau giờ học lên hỏi bài thì kiên nhẫn hơn một chút. Chỉ cần trao cho các em sự chú ý thích đáng là có thể khơi dậy tính tích cực và sự tự tin học tập của các em. Tốp nhỏ này tương đối hao tâm tổn trí, thành tích dao động lớn, luôn nhảy qua nhảy lại giữa nhóm cuối bảng và nhóm trung bình.
Bảy học sinh mà Khổng Đa Lê dẫn ra ngoài chơi giải mã phòng kín Chủ nhật tuần này, chính là nằm trong tốp nhỏ này.
Trước kỳ thi, cô thực hiện lời hứa dẫn các em đi chơi giải mã phòng kín xả stress trước, đợi kết quả thi tốt nghiệp Trung học Cơ sở ra mới mời ăn đồ ăn Hàn Quốc.
Trước khi hẹn mọi người cô chưa từng chơi giải mã phòng kín, tưởng một người cùng lắm ba năm mươi tệ, nhưng khi đặt trước trên mạng mới phát hiện một người 126 tệ! Bảy đứa… tính cả cô là tám người tổng cộng 1008 tệ!
Cô bảo cô không thích chơi, ở khu nghỉ ngơi chờ, bên kinh doanh bảo tám người vừa vặn một đoàn.
…
Việc này lại không thể không nói tới tiền lương của cô rồi, cô là một giáo viên nhân dân trong biên chế.
Có những người nhận lương sợ bị ghen ghét sẽ báo giấu. Cô thì hoàn toàn ngược lại, tháng trước lương cơ bản + phí chủ nhiệm lớp thực nhận 4672 tệ, cô ra ngoài nói tròn thành 5000 tệ. Toàn bộ gia tộc trừ người bà bảy mươi chín tuổi của cô mỗi tháng nhận 3200 tệ tiền thù lao ra, tính ra cô là thấp nhất.
Sau khi chơi giải mã phòng kín đi ra, bảy học sinh này bàn bạc nhất định phải mời lại Khổng Đa Lê ăn cơm, tiền ăn bảy đứa các em chia đều. Hơn nữa các em đã chọn xong địa điểm rồi, ngay ở quán lẩu Trùng Khánh tầng ba của trung tâm thương mại này. Trò giải mã phòng kín các em chơi ở tầng năm, một toán người đi xuống thang cuốn vây quanh Khổng Đa Lê tới quán lẩu, Khổng Đa Lê giơ tay, nói muốn ghé nhà vệ sinh bên cạnh một chút.
Ghé một cái này coi như xong, ở khu vực nhà vệ sinh đụng phải Triệu Tồn Anh một năm không gặp, đang giơ điện thoại nói chuyện với người ta. Khổng Đa Lê quay mặt đi hỏi học sinh có mang giấy vệ sinh không? Học sinh bảo bên trong có giấy vệ sinh, vừa nói mấy cô trò chuẩn bị rẽ vào nhà vệ sinh nữ, đúng lúc này phía sau truyền tới một giọng nói, mang theo một luồng hân hoan rạng rỡ kiểu “nắng hạn gặp mưa rào”, “Cô Khổng!”
Khổng Đa Lê ngoảnh đầu, thấy là Triệu Tồn Anh, liền bộc lộ ra sự kinh ngạc khi tình cờ gặp lại người quen, “Ơ, bác sĩ Triệu.”
Triệu Tồn Anh một tay che loa nghe điện thoại, một mặt nói với cô: “Cô có thể giúp tôi vào trong giục “Đường Bảo” một chút không? Con gái tôi vào trong mười hai mươi phút rồi.”
…
Khổng Đa Lê vào nhà vệ sinh nữ, một phút sau đi ra, nhắn lại lời cho anh, “Bé bảo anh kiên nhẫn đợi.”
Triệu Tồn Anh nói: “Được rồi, cảm ơn cô nhé.” Nói xong, anh lại bận rộn nghe điện thoại, nghe nội dung điện thoại hình như là người nhà bệnh nhân gọi tới.
Khổng Đa Lê lại trở vào nhà vệ sinh, ba phút sau đi ra tiếp, thấy Triệu Tồn Anh lưng tựa vào tường đang tập đứng nhún tựa tường, liền nhiều chuyện hỏi một câu, “Tôi lại giúp anh xem thử nhé? ”
Triệu Tồn Anh nhờ vả cô，“Cô có thể chụp giúp tôi một tấm ảnh phân của bé ở cự ly gần được không? Tôi quan sát màu sắc và hình dáng một chút.”
…
“Được chứ.” Khổng Đa Lê hỏi: “…Thế có cần tôi giúp bé lau đít không? ”
Triệu Tồn Anh vội nói: “Không cần đâu, bé tự biết lau.”
Khổng Đa Lê bảo các học sinh về quán lẩu trước, bản thân lại rẽ vào nhà vệ sinh, chẳng bao lâu nhà vệ sinh nữ truyền ra một tiếng bé gái vừa trong trẻo lại như vừa kiệt sức, “Bố ơi!”
Triệu Tồn Anh đáp lời, “Bố ở đây!”
“Có phải bố bảo cô đeo khuyên tai hạt lựu đi vào giục con đi ỉa không? ”
…
“Bố với cô giáo Lê Lê này là bạn bè.”
“Thế thì con yên tâm rồi.”
…