Chương 20 Xứ Nam: Sơn Thành (1)

*

Sơn Thành mang một nét phong vị riêng biệt. Nơi đây nhiều cổng thành, nhiều quán trà, và cũng lắm đền miếu.

Khi theo Chính phủ Kim Lăng dời đô về Bồi đô Sơn Thành, Ổ Đại Tồn vẫn còn lo lắng Duy Chi không quen với chuyện ăn uống ở xứ này. Tân Duy Chi bật cười trêu anh: “Anh thật hay quên quá. Chẳng phải hai đứa mình đã bên nhau từ hồi ở Lĩnh Nam hay sao?” Anh nắm lấy tay cô, cũng khẽ mỉm cười. Những tháng ngày ở Dinh Đại Nguyên Soái êm đềm và thuần khiết ấy, thực ra mới chỉ cách đây vài năm thôi, vậy mà ngỡ như đã cách biệt cả hơn một thế kỷ.

Chiến tranh đã nổ ra được bốn năm, Ổ Đại Tồn càng bận rộn hơn trước gấp bội. Trong nhà thường chỉ có mình Tân Duy Chi chăm sóc con trai cùng một người giúp việc. Những ngày tháng ở Dương Thành nay đã nhuốm màu cũ kỹ, ngay cả quãng thời gian bình yên ngắn ngủi ở Kim Lăng và Hỗ Giang cũng dần trở nên mờ nhạt.

“Quốc phá sơn hà tại, thành xuân thảo mộc thâm…” Sáng sớm tinh mơ, từ một quán trà cổ ở Sơn Thành đã vang lên giọng trẻ thơ trong trẻo. Người lớn xung quanh đều ngoái đầu nhìn lại, trông thấy một thiếu phụ trẻ mặc chiếc sườn xám vải xanh Indanthrene, bên ngoài khoác tấm khăn choàng màu xanh nước hồ, còn cậu bé ngồi đối diện bên chiếc bàn bát tiên đang lắc lư cái đầu ngâm thơ.

Dáng vẻ đứa trẻ ngây thơ đáng yêu khiến người lớn nhìn thấy ai nấy đều bất giác mỉm cười. Thế nhưng nghe cậu bé tuổi còn nhỏ xíu mà đã đọc ra những vần thơ như vậy, trong lòng mọi người chợt chùng xuống, xót xa nhớ tới cảnh non sông tan tác.

Chẳng ai ngờ được, người phụ nữ ấy chính là phu nhân của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ổ Đại Tồn, còn cậu bé kia là con trai của anh.

Cậu bé đọc xong, Tân Duy Chi mỉm cười khẽ vỗ tay khen ngợi: “Tĩnh Khang giỏi quá. Lát nữa mẹ mua bánh kem cho con ăn nhé.” Vừa nghe thấy có bánh kem, đôi mắt Tĩnh Khang sáng rỡ mở to, nhưng thằng bé rất lanh lợi, liền hỏi lại ngay: “Mẹ ơi, hôm nay là sinh nhật con ạ?”

“Không phải, sao con lại hỏi thế?”

“Các bạn nhỏ khác đón sinh nhật, không ăn trứng đỏ thì cũng được ăn bánh kem. Nhưng con chưa bao giờ được đón sinh nhật cả, nên thấy mẹ bảo mua bánh kem cho con, con mới đoán xem hôm nay có phải sinh nhật mình không ạ.”

Tân Duy Chi chỉ mỉm cười, không đáp.

Biết nói thế nào được đây? Lẽ nào lại nói cho Ổ Tĩnh Khang biết rằng, ngày thằng bé chào đời cũng chính là ngày Kim Lăng thất thủ; tin tức về cuộc thảm sát kinh thành truyền tới khiến Tân Duy Chi đang trong cữ khóc đến cạn khô nước mắt. Nỗi căm hận tột cùng khiến móng tay cô bấu chặt ngập vào da thịt trong lòng bàn tay, chính Ổ Đại Tồn đã phải gỡ từng ngón, từng ngón tay một cho cô. Cũng bởi lẽ đó, cô chưa bao giờ tổ chức sinh nhật cho con.

Ổ Đại Tồn từng lên tiếng phản đối, bảo rằng không thể tước đoạt niềm vui của con trẻ như vậy. Tân Duy Chi liền lý lẽ đanh thép phản bác lại: “Trong thời buổi loạn lạc này, ai có được niềm vui thực sự chứ? Sơn Thành ngày nào cũng bị không kích, Tĩnh Khang từ lúc biết nhận thức đến giờ, chẳng có ngày nào là không phải chạy báo động máy bay, chẳng có lấy một ngày được sống yên ổn. Đợi đến khi đuổi sạch quân Nhật đi rồi, em sẽ lập tức tổ chức cho con một bữa tiệc sinh nhật thật linh đình.” Trong chuyện dạy dỗ con trai, Ổ Đại Tồn xưa nay vẫn luôn nghe theo lời Tân Duy Chi nên cũng không can thiệp nữa.

Người giúp việc nhà họ là vú Ngô, người bản địa Sơn Thành, tính tình vô cùng nhiệt tình xởi lởi, chỉ có điều nấu món nào cũng cay xé lưỡi. Lần nào Tân Duy Chi dặn “đừng bỏ ớt cay nhé”, bà cũng luôn miệng đáp: “Không cay đâu, không cay chút nào!” Đến mức lưỡi của Tân Duy Chi tê dại cả đi. Thế nhưng lâu dần thành quen, cô lại thấy những món ấy ngon miệng lạ thường.

Vú Ngô hình như từng lập gia đình, chồng bà cũng là người Phụng Thiên, nghe đâu còn có một cậu con trai. Hồi đó Ổ Đại Tồn cũng vì thấy bà biết nấu các món ăn vùng Đông Bắc nên mới thuê về. Bà đặc biệt quý mến Tĩnh Khang, thường xuyên bế ẵm thằng bé trên tay, khe khẽ ngân nga những làn điệu dân ca địa phương. Mãi sau này Tân Duy Chi mới biết được, chồng và con trai của vú Ngô ở Cáp Nhĩ Tân đều bị quân Nhật đánh chết ngay giữa đường phố. Bà vừa khóc vừa thu nhặt thi thể hai cha con, cắt lấy một nhúm tóc của họ giấu vào trong vạt áo, suốt dọc đường xuôi về phương Nam vừa đi vừa khóc, cuối cùng quay trở lại quê nhà Sơn Thành.

Vậy mà ngày thường bà lúc nào cũng cười tươi rói, chẳng ai nhìn ra được bà từng trải qua nỗi đau thương bi thảm đến thế. Có lẽ bởi giữa thời đại chiến loạn này, những người mang cảnh ngộ tương tự nhiều vô kể, nhưng ai nấy đều sống lạc quan, kiên cường. Còn ở thời bình mấy chục năm sau, con người ta lại thường xuyên u uất, suy sụp chỉ vì những chuyện chẳng hề liên quan gì đến sinh tử.

Có điều tính vú Ngô xuề xòa vô tư, đôi lúc ăn nói thiếu ý tứ; có lần bà buột miệng bảo Tĩnh Khang: “Khang Khang à, cháu trông giống hệt mẹ, chứ chẳng giống bố cháu chút nào đâu nhé.” Câu nói ấy vô tình lọt vào tai Ổ Tư Di khi chị sang thăm nhà; chị hai liền kéo bà ra một góc, nhẹ nhàng nhắc nhở bà đừng bao giờ nói những lời như thế trước mặt trẻ con.

Vú Ngô gật đầu, nhưng trong lòng cũng hơi ấm ức, thầm lẩm bẩm: vị phu nhân họ Ổ trẻ tuổi này, đừng thấy bây giờ tươi tắn hoạt bát thế chứ hồi mới sinh Tĩnh Khang xong, chẳng phải suốt ngày mang bộ dạng u uất ủ dột đó sao? Đối với con cũng lạnh nhạt vô cùng, nhiều lúc nhìn đứa bé khóc quấy, ánh mắt ấy hệt như nhìn thấy kẻ thù, chỉ muốn bóp chết thằng bé. Đôi khi vú Ngô cứ ngỡ đó là ảo giác của mình, nhưng có một hôm bà tận mắt trông thấy phu nhân Ổ đặt tay lên cổ đứa trẻ, thằng bé đột ngột khóc thét lên. Vú Ngô vội vàng cười xòa chạy tới, bế bổng Tĩnh Khang lên: “Bé con sao lại khóc thế này? Có phải tè dầm rồi không?”

Cứ thế nhờ vú Ngô tận tâm chăm bẵm, cộng thêm việc ngài Ổ hết mực yêu thương vợ con, phu nhân Ổ rốt cuộc cũng dần thay đổi. Vú Ngô nhớ lại, lần đầu tiên phu nhân Ổ tự tay muốn bế con trai, Tĩnh Khang khi ấy đã hơn hai tuổi, sợ hãi rụt người né tránh bàn tay mẹ; sắc mặt phu nhân Ổ trắng bệch, trong ánh mắt cũng chẳng rõ mang theo cảm xúc gì. May có ngài Ổ kiên nhẫn dỗ dành thằng bé, lại mỉm cười nắm lấy tay vợ, đặt bàn tay nhỏ của con vào trong tay mẹ, rốt cuộc mới giúp hai mẹ con dần trở nên thân thiết với nhau.

Tĩnh Khang là đứa trẻ thông minh, nhưng lại rất tinh nghịch. Lúc này ở trong quán trà, thằng bé cứ lay lay cánh tay Tân Duy Chi, gặng hỏi mãi tại sao mình không có bánh kem sinh nhật. Ban đầu Tân Duy Chi phớt lờ không đáp. Nhưng Tĩnh Khang rất nhanh đã lôi Ổ Đại Tồn ra làm bình phong: “Mẹ không nói cho con biết thì con đi hỏi bố. Mẹ bắt nạt con, bố thương con nhất.”

Tân Duy Chi bị hỏi đến mức hết cách, đành phải chiều lòng: “Được rồi, được rồi, hôm nay coi như sinh nhật con, tối về mẹ cho ăn bánh kem thật to.” Ổ Tĩnh Khang giơ tay ra: “Móc ngoéo đi mẹ.” Tân Duy Chi bèn móc ngoéo với con, ai ngờ thằng nhóc ranh lại được đằng chân lân đằng đầu: “Mẹ ơi, con còn muốn ăn nước đường gạo rang, bánh bò kéo sợi Giang Bắc, hoành thánh chiên giòn, bánh Trùng Dương, bánh xếp áp chảo nước dùng gà nữa…”

“Thằng nhóc con này, cũng biết ra điều kiện qúa nhỉ?”

“Mẹ hiền thế này, nhất định sẽ cho con ăn, đúng không ạ?”

Tân Duy Chi chẳng buồn trả lời con, chỉ giơ tay gọi tính tiền. Trước khi rời khỏi quán trà, cô còn cố ý gọi thêm hai ba chén trà mới, bản thân chẳng hề động tới, đợi trà được dọn lên bàn liền đứng dậy ra về. Ổ Tĩnh Khang thắc mắc hỏi mẹ tại sao lần nào ra ngoài uống trà, trước lúc đi cũng phải gọi mấy chén trà không uống như vậy: “Làm thế chẳng phải rất lãng phí sao mẹ?”

“Không lãng phí đâu. Sẽ có người khác đến uống.”

Các quán trà cổ ở địa phương có một phong tục rất ấm áp tình người, gọi là “trà qua đường”. Những người nghèo khó không có tiền mua trà sẽ bước vào quán, bưng lấy chén trà của vị khách bàn trước để lại, cầm chiếc nắp chén khải lên, khẽ múc nước trà trong chén mà uống.

Cô dắt tay Tĩnh Khang bước đi; những người phu gánh nước ăn mặc phong phanh, trên vai gánh hai thùng nước lớn nặng trĩu, bước chân chòng chành lướt qua bên cạnh hai mẹ con. Họ đi rất chậm, bước chân cũng vững vàng để tránh làm nước sóng sánh đổ ra ngoài. Thế nhưng trên mặt đường họ vừa đi qua, vẫn có thể trông thấy từng giọt nước rơi rớt lại thành vệt dài.

Bởi nước giếng trong thành Sơn Thành vị hơi chát, không thích hợp để pha trà, thế nên những quán trà cầu kỳ đều thuê phu gánh nước từ sông Trường Giang gánh lên. Những quán kỹ tính hơn nữa thì chỉ dùng nước sông Trường Giang lấy ở ngoài bãi Ma Than cửa Thái Bình. Trà hương phiến, trà hoa cúc hay trà Đà, loại nào cũng đều cần có nước ngon.

Hai mẹ con đi ngang qua những dãy nhà dân thấp lè tè, mái nhà tối sẫm được chống đỡ bằng những thanh tre nứa; trước cửa có người đặt ngang một chiếc ghế tre cũ rách, tay phe phẩy chiếc quạt, cười tủm tỉm nhìn đám trẻ con đang nằm rạp dưới đất chơi bắn bi ve.

Người dân bản địa ở thành phố này vốn quen sống cuộc đời chậm rãi, nhàn tản. Thế nhưng một khi chiến tranh nổ ra, hầu như chẳng một ai có thể đứng ngoài vòng xoáy; ngay cả một nơi êm đềm chậm chạp đến thế cũng bỗng chốc chuyển mình, trở nên hối hả gấp gáp. Vì chính phủ đặt trụ sở tại đây nên giới trí thức, học giả cũng ùn ùn kéo về; dẫu là văn nhân thư sinh, ai nấy cũng đều mang lòng mong muốn góp sức cho đất nước. Ngay gần nhà Tân Duy Chi đã có mấy hiệu sách Trung – Anh, tòa soạn tạp chí và cả đoàn kịch. Đi dạo trên phố, thi thoảng cô lại bắt gặp người quen cũ từ thời ở Đại học Lĩnh Nam hay Đại học Kim Lăng, đôi bên chào hỏi nhau, trên mặt ai cũng ánh lên niềm vui bất ngờ.

Hôm ấy, cô vừa từ phố Đỉnh Tân ở Giáo Trường Khẩu đi ra, bước thêm một đoạn đường nữa lại tình cờ gặp người cũ. Vị trưởng khoa của cô hồi còn ở Đại học Kim Lăng hóa ra cũng đã chuyển tới Sơn Thành. Ông hỏi thăm xem hiện giờ Tân Duy Chi đang làm việc ở đâu, cô mỉm cười đáp rằng mình quay lại nghề cũ, tiếp tục làm báo chí, chủ yếu phụ trách dịch tin tức nước ngoài cùng các bài phân tích thời cuộc rồi giao cho tổng biên tập, bản thân cũng ít khi tự cầm bút viết lách nữa.

Chuyện trò một hồi, hai người lại nhắc tới Vi Dụ, kể rằng anh hết lần này tới lần khác bị Hoắc Sùng Tân chèn ép, sau cùng từ chức Bộ trưởng Bộ Văn hóa bị điều sang làm Viện trưởng Viện Khảo thí, rơi vào cảnh ngồi chơi xơi nước. Cả hai đều có phần ngậm ngùi cảm khái, còn Tĩnh Khang đứng bên cạnh lại thấy chán ngắt, chỉ ngoái đầu ngắm nhìn cánh diều đang chao lượn trên bầu trời đằng xa. Thấy thích thú quá, thằng bé bất giác buông tay Tân Duy Chi ra, rảo bước đi xa thêm mấy bước.

Tân Duy Chi lập tức phát hiện ra, liền gọi với theo Tĩnh Khang một tiếng “Này”, đoạn quay sang xin lỗi vị trưởng khoa rồi vội vã đuổi theo con.

Còi báo động không kích liền vang lên đúng vào khoảnh khắc ấy.

Một hồi dài, một hồi ngắn, tiếng còi rền vang rung chuyển, xé toạc bầu không khí khắp cả Sơn Thành, khiến lòng người thắt lại. Bởi máy bay Nhật thường xuyên oanh tạc, trên các ngọn núi cao xung quanh đều bố trí rất nhiều trạm quan sát phòng không; hễ cây sào cao trước trạm treo đèn lồng đỏ lên, ấy chính là lúc máy bay địch kéo tới không kích.