Chương 3: Kẻ mặt cười
*
Làn da thịt trắng trẻo đẹp đẽ giấu trong vạt áo dài bằng lụa mỏng, vạt sau bị gió thổi tốc lên. Áo cắt hơi rộng để làm nổi bật uy nghi của người làm chủ gia đình như Cậu Bảy nhà họ Nguyễn, trớ trêu thay cậu ta lại gầy và tú lệ, nhìn qua đâm ra có vài phần vô tội. Nhưng Nguyễn Minh Châu biết, tên này chẳng vô tội chút nào.
Đó là người “em trai” trên danh nghĩa của cô.
Cậu Bảy bước tới, gọi một tiếng chị gái. Nguyễn Minh Châu cười u ám: “Cậu Bảy đừng gọi bậy, tôi làm sao xứng, cứ gọi tên tôi đi.”
Đúng vậy, làm sao xứng cơ chứ? Một kẻ không may mắn khắc chết tất cả nam đinh trong gia tộc, họ hàng thân thích chẳng ai dám cho con làm con nuôi nhà cô, cuối cùng tìm được một thiếu niên đã ngoài ngũ phục, cùng dòng họ cùng nhà thờ tộc, lại sống chết trùng hợp sinh cùng năm cùng tháng cùng ngày với cô, chỉ muộn hơn cô đúng một canh giờ. Gia cảnh thiếu niên đó đã sa sút từ lâu, đông con nhiều cháu, bớt đi cậu ta cũng chẳng sao, nên mới đồng ý cho làm con nuôi.
Cha Nguyễn mừng rỡ, đinh ninh đây chính là đứa con trai đã định sẵn trong mệnh, biết đâu chừng lại là linh hồn của đứa con gái lỗ vốn Minh Châu này đã chiếm mất canh giờ, đầu thai nhầm lượt. Nay cuối cùng cũng có cơ hội đính chính lại, lập tức chọn ngày lành tháng tốt, sai người đón cậu ta về.
Cậu thiếu niên nhỏ bé, khi đến nhà Minh Châu thì dáng vẻ rụt rè, trốn sau lưng người lớn, cúi đầu nhìn đôi giày rơm đã mòn gót.
Chính tên thiếu niên như thế này lại quan trọng hơn cô rất nhiều. Khi đó Minh Châu đã nghĩ như vậy, suy nghĩ ấy hiện rõ lên mặt, cô xị mặt ra với cậu ta. Thiếu niên sợ hãi không dám nhìn cô.
Từ đó về sau, nhà họ Nguyễn chỉ có cậu ta là người “con trai”. Bởi vì anh trai, em trai, anh nuôi, em nuôi của Nguyễn Minh Châu đều đã chết cả. Bà đồng bảo, cậu thiếu niên không thể xếp hàng thứ năm, phải xếp dịch lùi ra sau, vị trí số năm số sáu để lại cho các bài vị không người thờ cúng, phụng thờ bên cạnh tượng Quan Âm, tượng Quan Công và bài vị tổ tiên trên bàn thờ nhà họ Nguyễn, thì mới giữ nổi cái mạng này của cậu ta. Nguyễn Minh Châu nghĩ, cái mạng của cậu ta thì có gì đáng để giữ chứ.
Về sau cô mới biết bản thân mình ngây thơ. Nhầm rồi nhầm rồi, các trưởng lão trong tộc chính là muốn giữ lại con rối này, giật giật dây, tay động một chút, chân đá một cái, tống khứ một Nguyễn Minh Châu không nghe lời, muốn đi lấy chồng ra khỏi nhà.
Đã bao nhiêu lần, cô hằn học nghĩ, giá như không có cậu ta…
Vừa ngẩng đầu lên, đã là gã kẻ thù trước mắt này rồi.
Cậu ta môi hồng răng trắng, rõ ràng nhiều năm rồi không phải chịu khổ, vẻ rụt rè năm xưa đã biến mất khỏi gương mặt cậu ta, thay vào đó là sự điềm tĩnh điềm nhiên của người làm chủ một nhà. Khung xương cơ bắp rắn rỏi hơn xưa không ít, rốt cuộc cũng là một người đàn ông trưởng thành rồi.
Cậu ta chu đáo bảo: “Em lo chị quá sống không tốt, nghe nói Vạn Sinh Nguyên mở cửa xưởng cho tham quan nên đặc biệt ghé qua xem sao.”
“Tôi rất tốt, cảm ơn.” Nữ công nhân xưởng tơ tháng kiếm hai mươi đồng bạc cơ đấy, đàn ông cũng chẳng kiếm được nhiều như thế.
“Nếu như có chuyện gì cần giúp đỡ…”
Minh Châu nở nụ cười giả tạo: “Có lòng muốn giúp thì cậu có thể trả lại toàn bộ đất đai, nhà cửa, tiền bạc của nhà tôi mà cậu đang chiếm đoạt đấy.”
Cậu Bảy không lên tiếng. Minh Châu chẳng buồn chấp cậu ta, quay người đi vào trong xưởng.
Trong xưởng cũng là một cái giang hồ, có một kiểu tranh giành lợi ích khác. Chú Phát và Anh Tư cuối cùng cũng tỉnh ngộ ra, hiểu rằng gã Nam Dương có ý đồ gạt phăng họ ra ngoài, liền vội vã đến hạch hỏi. Giang Kỳ Nguyên mỉm cười chào hỏi, chỉ bảo họ uống trà. Anh Tư không kìm được chế ngự, gào to: “Đã không tin tưởng chúng tôi thì không làm cho chủ này chúng tôi làm cho chủ khác!”
Chú Phát dùng ánh mắt ngăn Anh Tư lại, thong thả nói: “Ông chủ Giang, Quảng Hưng Long trả gấp đôi tiền công mời chúng tôi, chúng tôi vì nể chút tình cảm với xưởng nên mới chưa đi. Đã như vậy…”
Giang Kỳ Nguyên châm thêm trà cho Chú Phát: “Người Trung Quốc coi trọng duyên phận, nếu duyên đã hết thì thôi đành chia tay êm đẹp. Sau này cũng hoan nghênh Chú Phát, Anh Tư thường xuyên quay lại Vạn Sinh Nguyên chơi.” Trà đã rót đầy, anh đặt ấm trà xuống, mỉm cười nhìn hai người, ra dáng đuổi khách.
Chú Phát hiểu ra rồi, cậu ta vốn dĩ đã muốn đuổi họ đi. Bản thân đúng là xem thường gã Nam Dương này rồi. Lão lập tức sa sầm mặt: “Nếu Ông chủ Giang làm vậy thì đừng trách chúng tôi nhảy việc.”
“Chú Phát và Anh Tư muốn sang chỗ khác, tôi đương nhiên không tiện giữ. Tiền công thanh toán sòng phẳng, trả thêm hai tháng nữa, dù sao cũng từng là chủ tớ một nhà.” Giang Kỳ Nguyên tựa lưng vào thành ghế, vuốt tóc ra sau, rồi lại chậm rãi mỉm cười nói: “Có điều, lời khó nghe tôi xin nói trước. Hai vị sang xưởng khác là chuyện của hai vị. Nữ công nhân trong xưởng, không một ai được đi theo hai vị.”
“Ông chủ Giang, cậu…”
“Nếu xưởng của tôi mất đi một nữ công nhân mà sang bên Quảng Hưng Long, vậy thì hai thứ này…” Anh rút từ trong cuốn sổ trên bàn ra hai bản hợp đồng, “Ngay ngày hôm sau sẽ chễm chệ nằm trên bàn làm việc của ông chủ Quảng Hưng Long.”
Chú Phát và Anh Tư nhìn một cái, lập tức trợn tròn mắt, mồ hôi hột chảy ròng ròng. Thằng nhóc Nam Dương lấy đâu ra hai bản hợp đồng âm dương này? Chú Phát đứng không vững, cổ tay run rẩy làm lật úp chén trà trên bàn.
Nụ cười thường thấy trên mặt Giang Kỳ Nguyên tan biến không dấu vết như hạt nước bốc hơi, chỉ còn lại một gương mặt cười lạnh u ám. Anh đứng dậy, bước ra khỏi bàn làm việc, đỡ chén trà cho lão thẳng lại: “Chừa lại một bước lùi, sau này còn dễ gặp lại nhau. Tiếng Trung của tôi không giỏi bằng hai vị, chắc là không dùng sai từ chứ.”
Chú Phát ngẩng đầu lên, thấy vị thiếu gia Nam Dương này đang nhìn mình, lông mày mắt cong cong, ôn hòa như ngọc, y hệt như lần đầu mới gặp. Nhưng lần này lão đã nhìn thấu rồi, gã Tây lai này chính là một con hổ mặt cười.
–
Minh Châu lạnh lùng đứng ngoài quan sát, cũng nhận ra Ông chủ Giang là một con hổ mặt cười, trớ trêu thay A Ngọc lại ngốc nghếch, trên bàn ăn nhai đến phồng hai bên má, luôn miệng khen Ông chủ Giang thật bản lĩnh. Minh Châu sức ăn yếu, chỉ ăn nửa bát cơm, vừa nhìn cô ấy nói chuyện vừa thong thả bóc vải, ân cần nhắc nhở: “Tôi khuyên chị nên cẩn thận một chút. Ông chủ Giang vừa tới đã đuổi Chú Phát và Anh Tư đi, chẳng phải hạng người hiền lành gì đâu.”
“Đấy là tại Chú Phát và Anh Tư sai trước. Bình thường họ còn xén bớt tiền công của chúng mình cơ mà.”
Minh Châu nghĩ thầm, bảo A Ngọc ngu ngốc thì cũng không hẳn ngu ngốc, lại nhìn thấu mấy chuyện này khá rõ ràng. Cô bóc một quả vải, nước bắn lên ngón tay, liền lấy khăn tay ra lau khô: “Ông chủ Giang dù có thông minh đến mấy thì cũng chỉ là con rồng qua sông, sao chọi lại rắn bản địa. Chị đừng để người ta thấy chị là người của anh ta. Anh ta đắc tội người ta thì cùng lắm leo lên thuyền rời khỏi Nam Hải là xong, nhưng chị thì khác, phải tự tính đường cho mình.”
A Ngọc nghe xong chỉ biết nhìn Minh Châu cười xúc động. Cô vốn biết Minh Châu thông minh, chỉ là không ngờ những lời cô ấy nói lại ứng nghiệm nhanh đến vậy.
Mới trải qua chưa mấy ngày đã nghe người ta kháo nhau, mấy vị tộc lão hương thân mở cuộc họp ở từ đường lớn nhất vùng này, cùng nhau ký tên đệ đơn khiếu nại lên công thự huyện, tố cáo xưởng tơ nam nữ hỗn tạp làm đồi phong bại tục. Chuyện này lan truyền rộng ra khắp Nam Hải, mọi người đều lắc đầu: Chắc chắn là Ông chủ Giang đắc tội người ta rồi. Bằng không nhiều xưởng tơ như thế, sao lại đè mỗi xưởng của anh ta ra kiện?
Đến cả A Thái cũng nhiều chuyện, làm ra vẻ nghiêm trọng hỏi A Ngọc xem có phải Chú Phát và Anh Tư đứng sau lưng đâm sau lưng không?
A Ngọc cúi đầu ăn cơm. Từ sau khi Ông chủ Giang tới, bữa ăn được thêm thịt với trứng, cô ăn rất ngon miệng, im lặng nhai viên thịt. A Thái định nói thêm gì với cô, A Ngọc miệng đầy cơm nước, tay gắp không ngừng: “Mệt quá ăn cơm đi. Trời có sập xuống đâu mà lo.”
Mấy ngày sau, A Ngọc đều chứng kiến những việc Ông chủ Giang làm. Trong phân xưởng lòng người nháo nhào hoang mang, anh lại thản nhiên như không. Vẫn duy trì việc xưởng trực tiếp thu mua, vào xưởng kiểm tra công việc, rút mẫu kiểm định. Lại qua hai ngày nữa, trước cổng xưởng dán lên thông báo mới. A Ngọc không biết chữ, lại ra hỏi Minh Châu. Minh Châu vừa cắn hạt dưa vừa liếc cô một cái: “Từ bao giờ chị lại quan tâm đến Vạn Sinh Nguyên thế này?”
A Ngọc thấy lạ. Đây là chủ của mình, sao lại không quan tâm chứ?
Minh Châu bảo, trên đó viết: Mùng một mỗi tháng, cổng xưởng mở rộng, cha anh của công nhân nữ, cùng các vị phụ lão trong làng được tự do vào xưởng tham quan.
“Cho người ta xem? Xem cái gì?” A Ngọc không hiểu.
“Bên ngoài đang thưa kiện xưởng tơ nam nữ hỗn tạp đấy, anh ta liền mở toang cổng xưởng cho người ngoài vào xem.”
Mặt A Ngọc lại lộ ra vẻ thán phục Giang Kỳ Nguyên, Minh Châu nhìn không lọt mắt, nhét vỏ hạt dưa vào túi áo vạt ngắn, vỗ nhẹ vào tai cô một cái: “Quan tâm đến xưởng là được rồi, tuyệt đối đừng quan tâm đến con người này.”
Ngày kia đã là mùng một. Bà con phụ lão kéo đến hai ba mươi người, đa số mặc áo vạt ngắn cúc ngực, đi giày rơm, toàn là cha anh nghèo khổ của các nữ công nhân nghèo khổ, quan tâm đến con gái chỉ là một phần, phần nhiều là muốn xem trong xưởng có nghề ngỗng gì kiếm ra tiền không. Trong đó cũng có hai ba người mặc áo dài, không biết là thương nhân cùng nghề hay là hương thân sĩ phu.
Giang Kỳ Nguyên vẫn bận một bộ âu phục, đứng trong phân xưởng, đối mặt với đám đông: “Các vị chú bác anh em, xưởng này có mấy trăm nữ công nhân, đằng sau là mấy trăm hộ gia đình. Tố cáo tôi đồi phong bại tục chỉ là chuyện nhỏ, Giang Kỳ Nguyên tôi có thể dời xưởng sang Hồng Kông, dời sang Ma Cao. Nhưng đập vỡ chén cơm của họ thì chính là ảnh hưởng đến kế sinh nhai của mấy trăm hộ gia đình đằng sau.”
Minh Châu nghĩ thầm, người đâu mà thông minh thế, thật đúng là biết mượn lực đánh lực. Cô ngước mắt lên, vừa hay lại thấy người đàn ông mặc áo dài lụa mỏng màu xám đứng trong đám đông nhìn mình.
Bên tai chỉ nghe Giang Kỳ Nguyên lại nói: “Hôm nay xin các vị nhìn cho rõ, cái gọi là nam nữ hỗn tạp trong xưởng thực ra là phân công công việc rõ ràng. Từ lúc bước vào xưởng, tay chân họ làm việc không nghỉ một giây, hoàn toàn không có khả năng làm ra những chuyện đồi phong bại tục như lời đồn vô căn cứ.”
Các vị phụ lão không lên tiếng, không ít người lặng lẽ gật đầu.
Giang Kỳ Nguyên lập tức tuyên bố, kể từ hôm nay, Vạn Sinh Nguyên sẽ đặt ra hai nữ tổ trưởng. Một người là Lạp Cô đã ‘tự chải tóc’ hơn hai mươi năm. Cái gọi là “tự chải tóc” chính là từ nói về ‘những cô gái tự chải tóc’ trong khẩu ngữ người Quảng Đông. Lạp Cô mới hơn bốn mươi tuổi, khá được kính trọng, mọi người trong xưởng im lặng gật đầu. Người còn lại chính là…
“Lý Tú Ngọc.”
Toàn bộ phân xưởng đều nhìn sang, trong đó cũng có ánh mắt của Minh Châu. Cô nhìn thấy A Ngọc cúi đầu, gương mặt mỉm cười nhẹ nhàng dưới ánh sáng nửa mờ nửa tỏ trong phân xưởng. Cô có chút chấn động, bởi không ngờ tình cảm giữa mình và A Ngọc như thế mà chuyện lớn chừng này A Ngọc lại không hề hé môi nửa lời với cô trước đó.
Minh Châu hờn dỗi trong lòng. Các nữ công nhân khác cũng nhận ra, nhưng lại tưởng cô bực chuyện Ông chủ Giang cất nhắc A Ngọc mà không thăng chức cho cô. Lúc ăn cơm trưa, họ cố ý vô tình đâm thọt: Ông chủ Giang cũng thật là không biết nhìn người, Minh Châu xuất thân nhà giàu, lại đi học biết chữ, đáng lý ra phải làm tổ trưởng mới đúng.
Minh Châu chẳng buồn bận tâm, bưng bát cơm đi ra ngoài xưởng, càng đi càng xa, đi thẳng đến dưới cây đa lớn ngoài chợ.
Dưới gốc cây lúc nào cũng có vài con chó vàng nằm phục ở đó. Lúc này thấy Minh Châu xách giỏ từ xa đi tới liền vẫy đuôi mừng. Minh Châu ngồi xổm xuống, gạt cơm thức ăn xuống đất nhìn chúng tranh nhau ăn. Cô nhìn thấy một con trong số đó trên người có vết thương, rõ ràng là bị hành hạ, trong lòng trào lên cảm giác xót xa.
“Kiếp sau đầu thai làm người đi, như thế sẽ không bị người ta bắt nạt nữa.” Cô nói nhỏ với con chó vàng, rồi lại suy nghĩ một chút, “Làm đàn ông ấy.”
“Chị gái.”
Phía sau có người gọi, không cần quay đầu lại cô cũng nhận ra đó là giọng của Cậu Bảy.
Toàn Nam Hải chỉ có duy nhất mình cậu ta dùng chất giọng như thế để gọi cô.
Chú thích:
Công thự huyện là cơ quan chính quyền hành chính cấp huyện (tương đương với Tòa thị chính hay UBND cấp huyện ngày nay) thời Dân Quốc ở Trung Quốc.
- Thời phong kiến (nhà Thanh trở về trước), cơ quan quản lý cấp huyện được gọi là Huyện nha (县衙 – nơi Tri huyện / Huyện lệnh ngồi xử án và làm việc).
- Sau Cách mạng Tân Hợi (1911) bước sang thời Dân Quốc, bộ máy hành chính được cải tổ theo mô hình hiện đại. Huyện nha đổi tên thành Công thự huyện, do Huyện trưởng đứng đầu. Công thự huyện là nơi tiếp nhận công văn, đơn từ khiếu nại, giải quyết tranh chấp và quản lý an ninh trật tự địa phương.